Tirwedd Fyw
Er bod Amgueddfa Tunplat Cydweli yn fwyaf adnabyddus am ei threftadaeth ddiwydiannol, mae hefyd yn gartref i amgylchedd naturiol rhyfeddol o gyfoethog ac amrywiol. Mae'r hen safle tunwaith wedi datblygu'n goetir, glaswelltir a chynefinoedd glan afon, gan greu lle i fywyd gwyllt ffynnu.
Mae Afon Gwendraeth Fach yn llifo trwy galon y safle ac mae'n cynnal bywyd gwyllt pwysig ac yn ffurfio rhan o gynefin ehangach sy'n cysylltu'r dref â chefn gwlad. Ar hyd ei glannau ac o fewn y coetir cyfagos, mae tystiolaeth yn dangos bod rhywogaethau fel dyfrgwn yn defnyddio'r afon yn rheolaidd, tra gall moch daear, draenogod, ymlusgiaid ac amffibiaid i gyd ddod o hyd i loches yn yr ardaloedd nad ydyn nhw'n cael eu tarfu.
Mae'r safle yn gartref i amrywiaeth eang o adar, gan gynnwys y rhai sy'n brin neu rai sydd angen gwarchodaeth arbennig, fel glas y dorlan, y fronfraith a’r barcud coch, yn ogystal â llawer o rywogaethau cyffredin. Mae'r cymysgedd o goed aeddfed, llystyfiant trwchus ac adeiladau hanesyddol yn creu mannau perffaith i adar nythu, bwydo a dod o hyd i loches.
Un o'r nodweddion mwyaf nodedig a nodwyd mewn arfarniad ecolegol o'r safle yw'r amrywiaeth o gynefinoedd. Mae'r rhain yn cynnwys coetiroedd, coetiroedd gwlyb, systemau afonydd a chynefinoedd mosaig agored a geir fel arfer mewn hen safleoedd diwydiannol, sydd i gyd yn cael eu cydnabod fel rhai pwysig ar gyfer bioamrywiaeth yng Nghymru.
Heddiw, mae gwaith ar y gweill i amddiffyn a gwella'r fioamrywiaeth hon. Mae'r ardaloedd glaswelltir yn cael eu rheoli fel cynefin dolydd, ac nid ydyn nhw'n cael eu torri mor aml fel bod blodau gwyllt yn tyfu ac yn darparu bwyd i bryfed peillio. Dros amser, bydd hyn yn creu tirwedd fwy amrywiol a deniadol.
Ar yr un pryd, mae CofGâr yn gweithio gyda chontractwyr arbenigol i reoli rhywogaethau o blanhigion goresgynnol, gan gynnwys clymog Japan a jac y neidiwr. Mae ymagwedd hirdymor yn cael ei chymryd i reoli a lleihau'r rhywogaethau hyn yn raddol flwyddyn ar ôl blwyddyn, gan helpu planhigion a chynefinoedd brodorol i dyfu eto.
Mae cwymp yr argae yng ngaeaf 2025 yn debygol o effeithio ar bysgod silio, felly cynnal yr asesiadau effaith i gefnogi ceisiadau am drwyddedau gan Cadw a Cyfoeth Naturiol Cymru i wneud gwaith rhagarweiniol fydd y flaenoriaeth ar gyfer 2026.
Gyda'i gilydd, mae'r camau hyn yn adlewyrchu gweledigaeth ac ymrwymiad hirdymor i ofalu am yr amgylchedd naturiol ochr yn ochr â threftadaeth y safle, gan sicrhau bod Amgueddfa Tunplat Cydweli yn parhau i fod yn fan lle gall hanes a bywyd gwyllt ffynnu ochr yn ochr.