Prosiect Chwalu Ffiniau
Mae prosiect Chwalu Ffiniau yn fenter gan Sporting Heritage sy'n ymroddedig i dynnu sylw at lwyddiannau anhygoel menywod ym myd chwaraeon o Sir Gâr, yn y gorffennol a'r presennol. Ein cenhadaeth yw anrhydeddu a dathlu'r menywod hyn – y mae eu straeon yn aml wedi cael eu hanwybyddu – ac ysbrydoli cenhedlaeth newydd o ferched a menywod ifanc i ddilyn eu hangerdd ym myd chwaraeon.
Mae Chwalu Ffiniau yn ceisio datgelu hanesion cudd, amlygu cyfraniadau menywod ym myd chwaraeon, ac ail-lunio treftadaeth chwaraeon gyfoethog Sir Gâr drwy naratif mwy cytbwys a chynhwysol.
Yr hyn rydym wedi bod yn ei wneud
Ymgysylltu â'r gymuned
Rydym wedi bod yn cynnal cyfres o ddigwyddiadau ymgysylltu deinamig ledled y gymuned – gan gysylltu clybiau chwaraeon, colegau a grwpiau lleol i dynnu sylw at gyfleoedd ym myd chwaraeon menywod ac arddangos straeon ysbrydoledig gan fenywod sy'n ymwneud â chwaraeon yn yr ardal.
Grymuso pobl ifanc
Gyda chefnogaeth colegau a stiwdios ffilm, rydym wedi grymuso grŵp o bobl ifanc i ddogfennu'r straeon rhyfeddol hyn ar ffilm. Maent wedi cyfweld â menywod ym myd chwaraeon – rhai o'r gorffennol a'r presennol – gan ennill sgiliau ym meysydd cyfweld, ffilmio ac adrodd straeon yn y broses.
Datblygu arddangosfeydd
Daeth y prosiect i ben gydag arddangosfa dros dro gyffrous yn Amgueddfa Parc Howard, a oedd yn rhedeg o Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod 2025 tan Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod 2026.
Roedd yr arddangosfa unigryw hon – a luniwyd yn sgil y straeon a’r ffilmiau a ddaethom o hyd iddynt – yn cynnwys bywgraffiadau o athletwraig nodedig, cofroddion, ffotograffau, arteffactau personol a recordiadau hanes llafar. Gyda’i gilydd, daethant â chyflawniadau rhyfeddol athletwraig Sir Gâr yn fyw.
Chwalu Ffiniau
Dysgu mwyPam mae hyn yn bwysig
Am gyfnod rhy hir, cafodd byd chwaraeon ei ddominyddu gan lwyddiannau dynion. Ond mae menywod o'n cymuned wedi gwneud cyfraniadau rhyfeddol i chwaraeon—gan chwalu rhwystrau a herio stereoteipiau mewn meysydd fel rasio modur, snwcer, criced a dartiau. Nod Chwalu Ffiniau yw newid y naratif hwnnw, gan roi cydnabyddiaeth sydd wedi bod yn ddyledus ers amser maith a chreu gwaddol ysbrydoledig ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
Crëwyd y fideo isod gan Ysgol Y Strade yn Llanelli; cawsant eu hysbrydoli gan yr arddangosfa i ddangos beth mae prosiect Chwalu Ffiniau yn ei olygu iddynt.
Ein Curaduron Ifanc
Rhannodd Kirsti, un o'n curaduron ifanc a gynorthwyodd i ddatblygu'r arddangosfa, ei phrofiadau o'r prosiect mewn erthygl ar gyfer y coleg chweched dosbarth lleol. Dyma ei geiriau wedi'u hatgynhyrchu isod:
"Yn ystod misoedd Ionawr a Chwefror, mae grŵp bach o fyfyrwyr Coleg Sir Gâr wedi bod yn gweithio ar y cyd â'r tîm yn Amgueddfa Parc Howard yn Llanelli ar brosiect Chwalu Ffiniau. Nod y prosiect hwn oedd creu arddangosfa i dynnu sylw at y llwyddiannau chwaraeon a gyflawnwyd gan athletwyr benywaidd Sir Gaerfyrddin, yn y gorffennol ac yn y presennol. Dechreuodd y prosiect bum mlynedd yn ôl, pan soniodd aelod o dîm Amgueddfa Parc Howard am lwyddiant chwaraeon nas cydnabuwyd yn ddigonol – sef campau Lynne Thomas. Thomas oedd y person cyntaf (nid y fenyw gyntaf yn unig) i sgorio 'century' yng Nghwpan y Byd Criced ym 1973. Mae hi'n un o'r menywod ysbrydoledig niferus sy'n cael eu harddangos yn y prosiect hwn. Nod yr arddangosfa oedd mynd i'r afael â'r diffyg cynrychiolaeth o fenywod mewn chwaraeon, yn y gorffennol ac yn y cyfnod modern.
Roedd y myfyrwyr o'r Graig a gymerodd ran yn y cyfle hwn yn cynnwys Kimberley (Kim), Amber a Kirsti, yn ogystal â myfyriwr o gampws Aberystwyth. Maent wedi gweithio'n agos gydag aelodau o dîm amgueddfeydd CofGâr – gan gynnwys Jenna Morris, a'u cefnogodd yn ddiwyd drwy gydol y prosiect. Yn ystod eu hamser ym Mharc Howard, cafodd y menywod ifanc hyn gyfle i gyfweld â'i gilydd ac i ymgyfarwyddo ag offer a thechnegau sy'n cydymffurfio â safonau'r diwydiant. Wrth sôn pam y dewisodd gymryd rhan yn y prosiect Chwalu Ffiniau, dywedodd Kim: 'byddai'n gyfle nid yn unig i ddatblygu fy nhechnegau ffilmio fy hun, ond hefyd i ddysgu am hanes chwaraeon menywod yn Sir Gâr'. Nododd Kirsti ei diddordebau hefyd, gan ddweud: 'mae ffeministiaeth a brwydro yn erbyn misogyni modern bob amser wedi bod yn ffactor pwysig iawn i mi' – gan gysylltu â phrif bwrpas y prosiect, sef canolbwyntio ar gydraddoldeb rhyw ym myd chwaraeon. Nododd Amber hefyd ei bod wedi dysgu 'faint o waith sydd ynghlwm wrth gymryd rhan mewn prosiect hanes llafar, a llawer mwy am fenywod ym myd chwaraeon yn Sir Gâr'." Dangosodd y tri pherson ifanc frwdfrydedd parhaus drwy gydol eu cyfweliadau.
Lansiwyd yr arddangosfa'n swyddogol ar 8 Mawrth, gan gyd-ddigwydd yn fwriadol â Diwrnod Rhyngwladol y Menywod. Cychwynnwyd y seremoni agoriadol gydag araith gan reolwr amgueddfeydd CofGâr yn yr oriel bortreadau ym Mharc Howard, ac yna araith gan Kirsti. Wedi hynny, cafodd y rhai a oedd yn bresennol yn y seremoni gyfle i archwilio'r arddangosfa, gan weld cofroddion chwaraeon pwysig a gwylio'r cyfweliadau a recordiwyd gan Kim a Kirsti drwy gydol y prosiect. Roedd y rhain yn cynnwys cyfweliadau â Tonia Antoniazzi (Aelod Seneddol Gŵyr a chyn-chwaraewr rygbi menywod a chystadleuodd yng Nghwpan y Byd) a Lisa Pudner (cyn-gystadleuydd codi pŵer Paralympaidd). Dilynwyd hyn gan banel trafod, yn cynnwys Jenna, Kirsti, Kim, Lisa Pudner a Catrin Stevens o Archif Menywod Cymru. Roedd gwesteion eraill yn y digwyddiad yn cynnwys Lynne Thomas a Maer Tref Llanelli.
Ar y cyfan, roedd y cyfle hwn yn arddangosiad o rymuso menywod. Roedd cynrychiolaeth y menywod chwaraeon llwyddiannus hyn yn wirioneddol ysbrydoledig i genedlaethau'r dyfodol o fenywod chwaraeon ifanc. Bydd yr arddangosfa ar agor am flwyddyn yn dechrau ar 8 Mawrth 2025; fodd bynnag, nid yno y daw'r prosiect a'r effaith y mae'n gobeithio ei chael i ben. Mae'r arddangosfa hon yn un symudol, felly y bwriad yw ei symud o gwmpas Sir Gâr, gan gyrraedd cynulleidfa ehangach a chadw straeon byw y menywod chwaraeon hyn yn fyw.
Cynnydd y prosiect | Project progress
