Coffáu
Ar draws Sir Gâr fe welwch chi atgofion yn y dirwedd o'r bobl a oedd yn byw yma. Mae meini hirion, tomenni claddu, cromlechi, marciau beddau, cerfluniau, henebion, portreadau a phlaciau i gyd yn ffyrdd y mae pobl wedi coffáu bywydau eu hynafiaid, eu teuluoedd, eu harweinwyr a'u harwyr.
Ond pwy sy'n cael ei gofio a pham?
Mae'r gwrthrychau yn yr oriel hon yn bennaf yn cofio'r cyfoethog a'r pwerus. Fe'u crëwyd a'u harddangos yn amlwg gan y cenedlaethau a ddilynodd i wneud datganiad. Hawliad i dir neu statws cymdeithasol. Marcwyr ffigurau a digwyddiadau hanesyddol a gwleidyddol. Neu gofnodion o goed teulu.
Gall sut mae hyn wedi newid dros amser agor ffenestri ar gymdeithas yn y gorffennol.
Meini Hirion
“Wow!” Dyna beth mae llawer o ymwelwyr yn ei ddweud pan welant y meini hirion (meini hirion) enfawr sy'n dominyddu Prif Neuadd yr Amgueddfa am y tro cyntaf.
Mae ein harddangosfa o feini hirion wedi'u hysgrifennu o Sir Gâr yn wirioneddol drawiadol. Mae saith megalith yn rhannu'r lle gyda henebion eraill, gan greu awyrgylch o ryfeddod a dirgelwch wrth i chi grwydro o'u cwmpas.
Maent yn atgofion o hanes hir ac amrywiol y sir. Mae rhai yn dyddio'n ôl 3,000 o flynyddoedd i'r Oes Efydd. Mae eraill yn cynnwys cerfiadau Lladin a chanoloesol cynnar o symbolau Cristnogol. Mae rhai hyd yn oed yn cynnwys olion Ogham, yr wyddor a ddefnyddiwyd i ysgrifennu Gwyddeleg gynnar. Mae gan bob un ddigon o straeon i'w hadrodd.
Mae maen hir (maen hir - mae'r gair Saesneg menhir yn deillio o'r term hwn) arall yn nodi prif fynedfa'r Amgueddfa. Yn sefyll yn falch yng nghanol yr Ardd Storïau, mae'r Maen Llwyd yn cario'r hyn a allai fod yn olion croes Gristnogol gerfiedig ar un ochr. Os penderfynwch grwydro Llwybr Dyffryn Tywi, sy'n dechrau y tu allan i'r Amgueddfa, fe welwch ei fod yn gorffen ger lle darganfuwyd Y Maen Llwyd ar fferm yn Ffairfach.
Unwaith y byddwch chi'n gwybod beth i chwilio amdano, efallai y byddwch chi'n gweld mwy o'r gwrthrychau diddorol hyn yn eu lleoliadau gwreiddiol ledled y sir.
