Oriel Bywyd Gwledig
Am ganrifoedd, y byd ffermio oedd hanfod bywyd gwledig yn Sir Gâr. Mae'r oriel hon yn eich cyflwyno i'r offer a'r traddodiadau ffermio a luniodd – ac sy'n parhau i lunio – bywydau llawer o deuluoedd ledled y sir.
Am genedlaethau, roedd llaeth a gâi ei gynhyrchu ar y fferm yn cael ei brosesu gartref. Ar ôl i’r hufen gael ei sgimio ar gyfer gwneud menyn, defnyddiwyd y llaeth oedd yn weddill i wneud caws gan ddefnyddio dulliau yr oedd ymarfer gofalus wedi bod arnynt. Fe welwch bob cam o'r broses, o gynhesu'r llaeth ac ychwanegu cwyrdeb, i dorri'r ceuled, draenio'r maidd a gwasgu'r caws. Yn cael eu harddangos mae offer gwneud caws gwreiddiol, gan gynnwys melinau ceuled a gweisg caws o bren a haearn, sy'n adlewyrchu'r sgiliau a'r llafur corfforol oedd yn gysylltiedig â chynhyrchu bwyd i'r cartref a'r gymuned ehangach.
Daw’r gwaith o wneud menyn yn fyw mewn casgliad cyfoethog o brintiau menyn a mowldiau o bob rhan o Sir Gâr. Allwch chi weld y cwch gwenyn? Neu'r pîn-afal? Defnyddiwyd y printiau hyn, wedi'u cerfio o bren mewn amrywiaeth o siapiau a phatrymau, gan gynnwys sêr, blodau a gwartheg, i farcio menyn gyda dyluniadau addurniadol a llythrennau cyntaf personol. Er nad ydyn ni bellach yn defnyddio'r rhain heddiw, rydyn ni'n dal i gynhyrchu menyn yn y sir, a brand Shirgar yw'r mwyaf adnabyddus.
Mae'r oriel hefyd yn olrhain newidiadau ehangach mewn bywyd gwledig. Erbyn dechrau'r 20fed ganrif, roedd llaethdai bach a ffatrïoedd llaeth wedi'u sefydlu ledled y sir, gan arwain at ddirywiad graddol mewn cynhyrchu menyn a chaws ar ffermydd wrth i laeth gael ei werthu'n uniongyrchol i'r canolfannau hyn. Yn sgil sefydlu'r Bwrdd Marchnata Llaeth ym 1933, trawsnewidiodd y diwydiant ymhellach, gan sefydlogi prisiau a chanoli cynhyrchu. Daeth gwelliannau mewn gofal anifeiliaid, godro mecanyddol a hylendid ffermio, gan adael eitemau traddodiadol fel y can llaeth fel atgof o’r hen ffordd o fyw.
