Oriel y 18fed a'r 19eg Ganrif
Ewch yn ôl i Sir Gâr yr 1700au ac 1800au, canrif o gyferbyniad lle roedd bywyd bob dydd heb newid ryw lawer i bobl gyffredin, tra bo newidiadau ehangach yn ailffurfio cymdeithas yn araf.
Mae'r oriel hon yn archwilio cyfnod a nodweddwyd gan syniadau newydd mewn addysg, crefydd a gwleidyddiaeth, ochr yn ochr â datblygiadau mewn teithio, amaethyddiaeth a diwydiant a gyrhaeddodd Sir Gâr yn hwyrach na rhannau eraill o Brydain.
Yn ei chalon mae Caerfyrddin, a oedd erbyn 1700 yn dref fwyaf Cymru ac yn ganolfan brysur o fasnach, gweinyddiaeth a chyfraith. Roedd ei phorthladd llewyrchus yn cefnogi gweithdai lleol a oedd yn cynhyrchu nwyddau fel hetiau a dodrefn, tra bod eitemau moethus gan gynnwys les, gwinoedd da a sbeisys yn cael eu mewnforio a'u gwerthu i ddosbarth cyfoethog a oedd yn tyfu.
Mae'r oriel hefyd yn datgelu sut y lluniodd cyfoeth a phŵer fywyd ledled y sir. Roedd ystadau sy'n ehangu, a oedd yn aml yn cael eu tanio gan elw gwladychiaeth, yn caniatáu i dirfeddianwyr aristocrataidd deithio'n eang yn Lloegr ac Ewrop, gan ddod â syniadau a chwaeth newydd yn ôl. Daeth llawer yn landlordiaid absennol, gan adael asiantau i reoli eu hystadau a gorfodi rhenti cynyddol, newid a oedd yn aml yn amhoblogaidd iawn mewn cymunedau gwledig.
Arhosodd diwydiant ac amaethyddiaeth yn ganolog i economi Sir Gâr, gyda brethyn gwlân, gwneud hetiau, gwaith haearn, cloddio glo a diwydiannau metel sy'n dod i'r amlwg yn gosod y sylfeini ar gyfer twf diwydiannol diweddarach. Drwy’r straeon hyn, mae Oriel y 18fed Ganrif yn cynnig darlun cyfoethog o sir ar fin newid cymdeithasol ac economaidd dwys.