Paentiad Arglwyddes Frances Vaughan

Paentiadau wedi'u hachub, straeon cudd

Bron i bedwar degawd yn ôl, darganfu staff Amgueddfa Sir Gâr fod portreadau oedd yn dal i hongian ar waliau Gelli Aur mewn cyflwr gwael, ar ôl i ddŵr ollwng arnynt o ffenestr to. Achubwyd y gweithiau, ac ym 1985 prynodd Cyngor Sir Gâr 21 o baentiadau i'r Amgueddfa, gan gynnwys Iarll a Iarlles Carbery.

Yn ddiweddarach, cysylltwyd portread yr Iarll â Syr Peter Lely, arlunydd llys enwog. Fodd bynnag, rhoddwyd y clod i'r Arglwyddes Frances i "artist anhysbys".

Ymchwiliad y BBC a newidiodd bopeth

Yn 2017, archwiliodd rhaglen Britain’s Lost Masterpieces ar BBC Four y paentiadau gan ddefnyddio ymchwil, adfer a dadansoddiad gwyddonol. Daeth yr arbenigwyr i’r casgliad ei bod bron yn sicr bod Lady Frances wedi’i phaentio gan fenyw – yr artist portreadau talentog Mary Beale.

Roedd hynny’n bwysig oherwydd, am ganrifoedd, roedd pobl yn tybio na allai menyw gynhyrchu gwaith o’r fath ansawdd, a chafodd rhai o baentiadau Beale eu priodoli’n anghywir i artistiaid gwrywaidd fel Lely.

Pwy oedd Mary Beale?

Ganwyd Mary Beale ym 1633 yng nghefn gwlad Suffolk, dysgodd baentio olew iddi hi ei hun a symudodd i Lundain tra'n dal yn ifanc. Ni chafodd unrhyw hyfforddiant academi, dim cefnogaeth urdd na noddwr brenhinol - ac eto adeiladodd yrfa trwy sgil, penderfyniad a llafar gwlad.

Ar ôl priodi Charles Beale ym 1652, tyfodd llwyddiant Mary gymaint nes i Charles ddod yn rheolwr stiwdio iddi - trefniant anarferol ar y pryd. Erbyn y 1670au roedd galw mawr amdani, ac roedd llyfrau nodiadau Charles yn cofnodi eisteddwyr a thaliadau, gan roi cipolwg prin i ni ar fywyd gwaith artist.

Dewch i weld y portread yn bersonol yn Amgueddfa Sir Gâr - a chwrdd ag un o artistiaid proffesiynol cynnar pwysicaf Prydain, a ailddarganfuwyd trwy waith ditectif gofalus.