Prosiect Profiad Gwaith Emily G.

Archwilio Treftadaeth Plismona Sir Gâr

Er bod heddlu'r dyddiau hyn yn cael eu hystyried yn gyffredinol yn bobl barchus a heddychlon, mae'n ddiddorol edrych yn ôl ar sut roedd pethau arfer bod. Mae ein casgliad o arfau heddlu o wahanol gyfnodau hanesyddol yn ein hatgoffa nad fel hyn yr oedd pethau bob amser. Mae'r eitemau sy'n cael eu harddangos, yn enwedig yr arfau (eitemau 4-9 ac 11), yn dangos cyfuniad o grefftwaith hyfryd a realiti llym eu diben gwreiddiol. Maent yn adlewyrchu cyfnod pan oedd ymyrraeth yr heddlu yn aml yn golygu defnyddio grym corfforol, ond maent hefyd yn adlewyrchu statws y swyddogion a oedd yn eu cario, diolch i'w dyluniadau cywrain.

Efallai y byddwch yn adnabod rhai eitemau cyfarwydd, fel Bathodyn Heddlu Sir Gâr (eitem 1) a'r Chwiban (eitem 2). Fodd bynnag, roedd y rhain yn eithaf prin o'u cymharu â'r offer a welwn gan swyddogion heddiw. Pan gawsant eu gwneud gyntaf ar adeg sefydlu heddlu Sir Gâr yn nechrau'r 19eg ganrif, roedd y llu yn eithaf bach, gyda dim ond pump o swyddogion yn gwasanaethu'r sir gyfan.

Dros y blynyddoedd, mae'r heddlu wedi gweld llawer o newid, ond un peth sydd wedi aros yr un fath yw'r baton (eitem 9). Yn wahanol i'r batonau heddlu modern rydym yn gyfarwydd â nhw heddiw, mae'r fersiwn hanesyddol hon yn ein gwneud i feddwl am y cysylltiad rhwng swyddogion heddlu'r gorffennol a'u harfau. Mae'r eitemau sy'n cael eu harddangos wedi'u gwneud o bren meddalach yn hytrach na metel, ac yn ddiddorol, dim ond yr eitem benodol hon sy'n dangos arwyddion o draul, tra bod y lleill yn edrych fel rhai newydd. Mae hyn yn codi'r cwestiwn pa mor aml y defnyddiwyd yr arfau trawiadol hyn ac at ba ddiben. Mae'r addurniadau hyfryd ar yr eitemau hyn hefyd yn ein gwahodd i werthfawrogi'r gofal a gymerwyd wrth eu gwneud, yn ogystal â'r balchder posibl a deimlai'r defnyddwyr wrth arddangos grym o'r fath.

Efallai y byddwch hefyd yn dod ar draws rhai eitemau llai cyfarwydd, fel y Ratl a Chloc y Gwyliedydd (eitemau 12 a 13). Roedd y rhain yn perthyn i'r Gwylwyr Nos, a oedd yn bodoli cyn sefydlu'r heddlu swyddogol. Eu gwaith oedd cynnal heddwch a chofnodi lleoliadau pobl; roedd eu Ratl yn helpu i gyhoeddi eu presenoldeb er mwyn atal unrhyw un rhag achosi trafferth, tra bod eu Cloc yn helpu i gadw golwg ar leoliadau cyhoeddus. Gellir deall yr angen am fesurau o'r fath yng nghyd-destun yr heriau economaidd a gwleidyddol a wynebwyd yn Sir Gâr ac yng Nghymru yn ystod y 19eg a'r 20fed ganrif, yn enwedig gyda digwyddiadau fel Terfysgoedd Rebecca (1839) yn arwain at bresenoldeb cryfach gan yr heddlu.

Er ein bod ni heddiw yn gweld yr heddlu fel ffynhonnell amddiffyniad, mae'n hawdd anghofio sut y datblygodd y gwasanaeth hwn dros amser. Mae hanes cyfoethog i'w archwilio o ran troseddu a phlismona yn Sir Gâr ac yng Nghymru yn gyffredinol, ac mae wir yn ein helpu i werthfawrogi esblygiad gorfodi'r gyfraith a diogelwch y cyhoedd.