Darganfod cysylltiad Turner â Thalacharn

Daeth Joseph Mallord William Turner (1775–1851) – a adwaenir yn eang fel "paentiwr golau" ac a oedd yn caru popeth dramatig – o hyd i'r holl ddrama yr oedd yn dyheu amdani ym mhensaernïaeth rhai o gestyll mwyaf eiconig ac enwog Cymru. Wrth iddo deithio o amgylch Cymru ar ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau'r 19eg ganrif, daeth wyneb yn wyneb â'r strwythurau anferth hyn, gan gofio am ddigwyddiadau dramatig y gorffennol. Gyda llyfrau braslunio a chynfasau wrth law, dechreuodd gofnodi ei deimladau a'i argraffiadau o'r adfeilion hyn – sy'n aml yn dadfeilio – yn erbyn cefndir o dirweddau gwyllt a garw. Mae ei frasluniau o'r cyfnod hwn yn dangos y newid o arddull lluniadu pensaernïol manwl gywir i arddull mwy atmosfferig ac emosiynol, a fyddai'n nodweddu'r mudiad Rhamantaidd yn ddiweddarach.

Ymhlith y nifer o bynciau a ddarluniodd ac a baentiodd, roedd Castell Talacharn yn sefyll yn falch, lle mae Afon Taf yn cwrdd â'r môr. Roedd y castell eisoes yn adfail, gyda'i waliau tywodfaen briwedig a garw yn gorffwys o dan awyr a oedd yn newid yn ddi-baid. Roedd Turner hefyd wedi'i swyno gan natur lanw Aber Taf, gan y llanw uchel a chan y bywyd gwyllt a oedd yn symud yn ôl ac ymlaen gydag ef. Roedd wrth ei fodd â'r ffordd yr oedd haul y bore yn adlewyrchu mawredd y castell ar draws y dŵr a oedd yn newid yn ddi-baid.

Heddiw yn Lacharn, gall ymwelwyr brofi’r un golygfeydd syfrdanol ag a ysbrydolodd Turner drwy ddilyn llwybrau cerdded yr ardal. Y mwyaf enwog o’r rhain yw ‘Taith Gerdded Pen-blwydd Dylan Thomas’, sy’n dringo i fyny Bryn Syr John ac yn cynnig golygfeydd o’r castell, yr aber a’r lan lle mae’r crehyrod yn gwarchod y tir. Byddwch hefyd yn gallu gweld Sied Ysgrifennu Dylan, lle cyfansoddodd rai o’i weithiau mwyaf eiconig, ac ychydig ymhellach ar hyd y lan fe welwch y Cartref. Tra bod Turner wedi dal hanfod Talacharn mewn lluniau, fe’i daliodd Thomas mewn geiriau, trwy weithiau fel ‘Over Sir John’s Hill’, ‘On His Birthday’ a’i ddrama radio ‘Under Milk Wood’.

P'un a oes gennych ddiddordeb mewn celf a gweithiau Turner, neu'n well gennych lenyddiaeth, mae'r daith gerdded o amgylch Castell Talacharn yn parhau i fod yn un o'r profiadau mwyaf mynegiannol yng Nghymru – lleoliad lle mae'r golau yn dal i ddawnsio ar y dŵr yn union fel yr oedd yn gwneud ar gynfas Turner.